GEOGRAFSKI POLOŽAJ

Travnik se nalazi u samom centru Bosne i Hercegovine, u dolini rijeke Lašve, okruženoj planinama među kojima je i jedna od najvećih planina u BiH - Vlašić (1933 m.). Okolina Travnika naziva se još i travnički ili lašvanski kraj koji pokriva površinu od 928 km2. Nadmorska visina Travnika iznosi 514 m, a prema geografskim koordinatama nalazi se na 44° 14' s.g.š. i 17° 40' i.g.d. S obzirom da se nalazi u samom centru BiH, Travnik je veoma važna raskrsnica saobraćajnih puteva, a u davnoj prošlosti i željezničkih pruga. Međutim širenje grada je suočeno sa problemom uske kotline, što otežava njegovu inače povoljnu regionalno - geografsku poziciju. Travnik je sjedište Srednjobosanskog kantona/kantona Središnja Bosna i gradu je sjedište Vlade i svih osam ministarstava.

KLIMA

I pored toga što je okružen planinama, za klimu u Travniku se može reći da je povoljna. Velika udaljenost od Jadranskog mora i Panonske ravnice stavljaju ga pod uticaj umjerene kontinentalne klime. Prosječna temperatura u Travniku iznosi 9.2°C, a godišnja temperaturna amplituda 21.3°C. Ljeta su umjereno topla (18.2°C), proljeće i jesen ravnomjerne temperature (9.2°C), a zima umjereno hladna (0.5°C). Padavine su dobro raspoređene tokom cijele godine. Ta okolnost pruža uslove za dobru vegetaciju i razvoj poljoprivrede Travnika. Posebno je značajno istaknuti planinu Vlašić koja zbog svoje tipične hladne planinske i snjegovite klime omogućava Travniku veliki razvoj zimskog turizma.

H I S T O R I J A

Predhistorijski period

U bližoj okolini Travnika pronađeni su ostaci raznih kultura koje su se u određenim historijskim periodima smjenjivale na ovom prostoru. Prvi tragovi života potiču iz mlađeg kamenog doba. Pronađeni su ostaci obrambenih nasipa, koji su u nekim primjerima rađeni u dva ili tri reda. Sačuvali su se fragmenti keramike, nešto metalnih predmeta, nakita i oružja.

Antički period

Ove krajeve zauzeli su Rimljani početkom naše ere i u njima ostaju sve do propasti Zapadnog rimskog carstva. Na području naselja Turbe (zapadni dio općine Travnik) pronađeni su ostaci rimskih grobnica, vojne utvrde, temelji naselja, ranohriščanske bazilike, novac, keramika i dr. I u Travniku se naišlo na tragove rimskog boravka, kao što su opeka, grnčarija, novci i nadgrobna ploča sa natpisom. Postepeno slabljenje rimske uprave na ovom području počinje u V, a prestaje u VI vijeku.

Srednji vijek

VI vijek obilježen je pojavljivanjem Gota, a početak VII vijeka obilježen je upadima avarskih i slovenskih plemena i naseljavanjem Slovena u ovim krajevima. Teritorijalno-upravne jedinice srednjovjekovne Bosne bile su župe, od kojih je jedna obuhvatala poriječje rijeke Lašve. župa Lašva se prvi put pominje 1244 godine u Povelji ugarskog kralja Bele IV. U sklopu župe bio je kraj oko današnjeg Travnika. Na području nekadašnje župe Lašve utvrđeno je postojanje velikog broja stečaka i srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika. Sačuvano je nekoliko srednjovjekovnih utvrđenih gradova (Travnik,Toričan, Vrbenac, Skaf i Kastel). Među najbolje sačuvane tvrđave spada travnički Stari Grad (Kastel). Smješten je na prirodnom uzvišenju koje je sa tri strane okruženo vodenim tokovima što mu otežava pristup. Podignut je u prvoj polovini XV vijeka kao obrambeni punkt od turskih napada. U junu 1463. godine u jednom trogirskom izvještaju piše da su Turci zauzeli i Travnik, a to je i prvo pominjanje imena ovog grada u historiji.

Turski period

U toku XVI i XVII vijeka ispod tvrđave se formira manje naselje, kasaba sa glavnim trgom , na mjestu današnje džamije Sulejmanije. Krajem XVII vijeka Travnik postaje upravni centar Bosanskog pašaluka. Nakon ratnog pohoda austrijskog princa Eugena Savojskog na Bosnu i velikog požara kojeg je u Sarajevu izazvao, bosanski vezir Defterdar Halil - paša Ćoso prenosi vezirsku stolicu iz Sarajeva u Travnik. Od 1699. godine, uz dva manja prekida, Travnik će biti sjedište bosanskih namjesnika. U vezirsko doba u Travniku su podignuti mnogi objekti koji su služili u različite svrhe, kao što su džamije, medrese, hamami, hanovi, bezistani, vodovodi, ulične česme i dr. Kao veliki donatori posebno se istiću Mehmed - paša Kukavica, Hadži Ali - beg Hasanpašić i Sulejman - paša Skopljak. Katastrofalne razmjere imao je požar koji je izbio u mjesecu septembru 1903. godine. Spomenici koji su se uspjeli sačuvati svjedoci su vremena u kome je Travnik živio životom tipičnog bosanskog - orijentalnog grada.

Konzulska vremena

Početkom XIX vijeka Travnik postaje i diplomatsko sjedište. Prvo Francuska, 1906. godine, a godinu dana poslije nje Austrija, otvaraju svoje konzulate u Travniku. U to vrijeme je Turska već oslabljeno carstvo na ćije teritorije pretendiraju velike evropske sile Austrija, Rusija i Francuska. Konzulati su otvoreni u cilju bolje saradnje među carevinama, ali su se iza diplomatskih kodeksa krili osvajački, politički, vojni i drugi interesi.

Austrougarski period

Po dogovoru velikih sila, na Berlinskom kongresu 1878. godine Austrougarska monarhija je dobila pravo da okupira Bosnu i Hercegovinu, a 1908. godine službeno je proglasila i njenu aneksiju. Grad se polako počinje uključivati u industrijsku epohu. Otvaraju se prvi industrijski pogoni: Tvornica duhana (1893), Tvornica šibica (1901), Preduzeće za preradu drveta "Ugar" u Turbetu (1912). U značajne momente za razvoj grada spada prolazak željezničke pruge, koja ovu regiju povezuje sa ostalim dijelovima Monarhije, te izgradnja hidrocentrale koja snadbijeva grad električnom energijom. Promjene koje će se odraziti u svim sferama života, posebno u skolstvu, zdravstvu, urbanizmu, ostat će vidljive i do danas. U ovom periodu Travnik se postepeno uključuje u tokove novije evropske i svjetske historije.

Literatura:
"Starine i muzeji Travnika" - Fatima Maslić
"Travnik grad i regija" - Krešimir Papić
"Zbornik Zavičajnog muzeja Travnik"
"Travnik u vrijeme Austro-ugarske" - Martin Udovičić